De bedoeling van feedback maakt veel uit
Een van de cursisten die op dit moment het programma Waarderende Leiderschap in het Onderwijs volgt, komt van buiten het onderwijs. Het is mooi om te zien hoe de principes en de praktijk van Waarderend Onderzoeken in een commerciële omgeving net zo van waarde zijn. Sterker nog, toen wij in de intervisie zijn ervaringen bespraken, kwam er een mooi inzicht naar boven. Het maakt veel uit of feedback ten dienste staat van presteren of ten dienste van leren. Dat kan ook wel eens interessante implicaties hebben voor het onderwijs.
Er zit spanning op feedback rond presteren
In de betreffende organisatie is het de cultuur om vooral inhoudelijk met elkaar in gesprek te zijn over stukken en voorstellen. Feedback op gedrag is niet bepaald de gewoonte, terwijl men er wel met anderen over praat. Daarnaast is er een centraal aangestuurd proces dat ten dienste staat van de jaarlijkse beoordeling. Daar zit best wat spanning op en in de keuze wie er gevraagd worden om jou te evalueren, speelt organisatiepolitiek een rol. Kortom, feedback heeft geen positief imago en onze cursist wilde zijn collega’s in een workshop laten ontdekken dat het weldegelijke van waarde kan zijn voor de persoonlijke ontwikkeling.
Wat als feedback echt voor jezelf is?
De workshop begon met het verkennen van het belang van feedback. Men was het erover eens dat het een relevant onderwerp was en daarbij was er een gedeeld verlangen. Dat was vooral bijzonder omdat het team binnenkort – na een reorganisatie – ophoudt te bestaan. Er hing derhalve geen teamdoel aan vast en het stond volledig in het licht van de persoonlijke ontwikkeling. Iedereen was verantwoordelijk voor diens eigen proces en kon er uithalen wat voor zichzelf van waarde was.
Hoe ziet het er dan idealiter uit?
Nadat de bedoeling helder was, is men in tweetallen waarderende interviews gaan houden over een moment waarop feedback in hun persoonlijke ontwikkeling het meest van waarde is geweest. Wat daarin gewaardeerd werd, werd verzameld en geclusterd. Daar werden al contouren in zichtbaar die in de volgende sessie concreter werden. Aan de hand van associatiekaarten ging men het beeld verkennen hoe men feedback idealiter ziet. Dan wil men het laagdrempelig kunnen geven of vragen, meer informeel en klein: gefocust op waar op dat moment de behoefte ligt. Daarvoor hoeft niet gewacht te worden tot de volgende prestatie-evaluatie. Het staat namelijk ten dienste van de persoonlijke ontwikkeling.
Dan geeft het een andere energie
De deelnemers aan de workshop waren zeer enthousiast. Kritische opmerkingen waren nog niet van de lucht – zo snel verandert dat niet – maar zij waren zeer te spreken over de manier waarop het in de workshop werd omgezet in wel-taal. Feedback zagen zij daardoor veel meer als waardevol. Onze conclusie na het evalueren van het verhaal was: het maakt dus veel uit of feedback plaats vindt in het kader van leren en persoonlijke ontwikkeling of in het kader van presteren en beoordelen.
Die we ook in het onderwijs meer willen laten stromen
Het onderwijs zit vol met het systematisch verzamelen van feedback en dan heb ik het nog niet eens over kijkwijzers en lesbezoeken. Hoe dat anders kan, hebben wij reeds beschreven in een e-book. Ik heb het vooral over het gebruik van toetsen. Die worden vooral ingezet om feedback te geven over presteren. Dat maakt dat er spanning op zit voor leerlingen. En dat brengt doorgaans niet het beste in mensen naar boven, terwijl dat wel de bedoeling is. Wat als we de feedback van toetsen juist benutten voor de individuele ontwikkeling? Dan zou het logisch zijn als een leerling er zelf om mag vragen. En dat die het doet om te willen weten wat er al lukt en wat er nog te leren is. Het nabespreken van toetsen is dan standaard onderdeel van het proces. Hoe was het om de toets te maken? Waar ben je trots op? Wat kun je of weet je blijkbaar al? Waar had je nog moeite mee? Wat zou je daarin anders kunnen doen? Hoe had je op het juiste antwoord kunnen komen? Als toetsen en daarmee feedback zo ten dienste staat van ontwikkeling, dan durf ik te wedden dat er ook beter gepresteerd wordt.

