De verwarring tussen doel en middel

door | nov 11, 2020 | Blog | 0 Reacties

Binnen ons programma Waarderend Leiderschap in het Onderwijs hebben we net de periode achter de rug waarin we het plan van aanpak met de deelnemers bespreken in een telefonisch coachingsgesprek. Dat zijn altijd mooie gesprekken, omdat iedereen aan de slag wil met iets waar echt een verlangen ligt en dat belangrijk is voor de organisatie. Waar het uitwerken van het plan vooraf nog wel eens een worsteling is, bereiken we in het gesprek altijd veel helderheid en perspectief, wat maakt dat men graag aan de slag gaat. Een van de belangrijkste verhelderingen is daarbij het onderscheid tussen doel en middel.
 
Het begint met een positief doel
Bij de waarderende aanpak begint het altijd met de vraag: waar wil je meer van? Het is belangrijk dat het een positief geformuleerd doel is. Wij noemen dat een ‘wel-doel’. Dat kan bijvoorbeeld een verlangen zijn dat achter een probleem ligt dat je ervaart. Problemen wil men vaak vanaf en worden regelmatig geformuleerd in ‘niet’-termen. Verlangens geven aan waar je naartoe wilt en dat formuleer je in ‘wel’-termen. Zo kan het zijn dat je af wilt van de cultuur waarin mensen over andere mensen praten als ze klachten hebben. Dat kan je dan omzetten in een verlangen naar een veilige leeromgeving voor iedereen in de organisatie, waarin men op een plezierige wijze kan leren van elkaar. Want mensen die klachten hebben, die weten hoe iets beter kan.
 
Soms hebben mensen concrete doelen voor ogen
Wat we daarbij regelmatig tegen komen, is dat mensen al hele concrete verlangens hebben. Zo kan het bijvoorbeeld zijn dat men wil dat het EDI-model of andere methode bij iedereen zichtbaar wordt in de les. Of men wil graag een nieuw registratiesysteem of een nieuwe gesprekkencyclus ontwerpen. Dat zijn concrete doelen, omdat je ze op een bepaald moment kan afvinken: yes, dat hebben we behaald. Iets is ingevoerd, iets wordt uitgevoerd. Het kan heel fijn zijn om zulke doelen voor ogen te hebben en ervoor te gaan. En toch reflecteren wij er kritisch op.
 
Is het dan een doel, of is het een middel?
Natuurlijk kan je het zien als een doel, alleen is het iets dat wij in de waarderende aanpak plaatsen in de Design fase, in het Vormgeven. Het is namelijk een antwoord op de ‘hoe’-vraag. Hoe wil je dat er lesgegeven wordt? Hoe wil je dat er geregistreerd wordt? Hoe wil je dat gesprekken gevoerd worden? In onze ogen zijn het dan middelen. Je zet ze in voor een reden, omdat je iets wilt bereiken. De kritische vragen waarmee wij mensen hierop laten reflecteren, zijn vragen als: “Waar is EDI een oplossing voor?” Of “Waarom is het registratiesysteem belangrijk?” Of “Wat wil je met de gesprekken bereiken?” Dit zijn vragen naar het doel er achter: de bedoeling.

Purpose

Het gaat om de bedoeling
Je kan natuurlijk denken: lekker belangrijk. Als mensen dat als doel stellen en ze willen dat bereiken, dan is dat toch prima. Zeker. Ze hebben er ongetwijfeld een goede reden voor. Alleen blijkt in de praktijk, dat veel vooraf bedachte oplossingen niet landen, omdat mensen niet zijn meegenomen in het proces wat tot het idee heeft geleid. Het komt voort uit een verborgen verlangen van degene die het tot doel heeft gesteld en voor anderen is het dan vaak niet duidelijk op welke manier het aanhaakt bij hun verlangen. Je ziet dan ook vaak dat er een discussie ontstaat over de middelen en dat er weerstand is in de uitvoering omdat men er zelf niet voor gekozen heeft. Dat is zonde van de energie, want op de bedoelingen vinden we elkaar meestal wel, zeker in het onderwijs. Iedereen vindt het belangrijk dat kinderen leren. Iedereen is doordrongen van het belang van een veilige omgeving daarvoor. Iedereen vindt het logisch dat ook leerkrachten zich daarvoor blijvend mogen ontwikkelen. Over de bedoeling is zelden discussie. Sterker nog, de bedoeling verbindt.
 
Dan komen meer middelen in beeld
Om gevoelens van vertrouwen en verlangen op te roepen, gaan we in de waarderende aanpak altijd op zoek naar een moment van het beste: een hoogtepunt. Stel dat we uit gaan van het middel en we zouden aan leerkrachten vragen naar hun beste les volgens EDI. Dan kijken ze wanneer zij het beste de methode hebben uitgevoerd. Dan ga je voorschriften afvinken en word je ook nog eens geconfronteerd met wat je vergeten bent. Stel dat we uitgaan van de bedoeling en we vragen leerkrachten naar hun meest geweldige les: naar een les waarin de meeste kinderen betrokken waren, hun breinen actief aan het werk gezet werden en door hen fantastisch geleerd werd. Dan komt men met hele andere verhalen. Ten eerste gaat er dan een hele andere energie stromen: men gaat vonken in plaats van vinken. Ten tweede komen er dan ook hele andere inzichten, kwaliteiten en mogelijkheden in beeld die de bedoeling dichterbij brengen. Zo zou je zomaar kunnen ontdekken dat ook voor leerlingen er een onderscheid is tussen het doel van de les en de bedoeling van de les en dat het onderscheid uitmaakt voor de effectiviteit en motivatie in het leren. Kortom: de focus op de bedoeling verbreedt je blik en maakt dat je meer waardevolle ontdekkingen gaat doen dan wanneer je blik vernauwd wordt door de focus op het gekozen middel.

Met de bedoeling voor ogen, kan je progressie blijven maken
Een ander mooi aspect van de bedoeling, is dat het zo groots, belangrijk en meeslepend kan zijn, dat je er nooit echt klaar mee bent. Je kan eraan blijven werken, erin blijven leren en erin blijven ontwikkelen zonder dat het verveelt. Als we een concreet doel hebben gehaald (en een middel hebben geïmplementeerd) dan vieren we wellicht een feestje, doch de energie ebt vaak ook snel weg. Als we er echter mee bezig zijn – we zetten de middelen in om de bedoeling te realiseren – dan blijft de energie stromen bij iedere stap die we zetten en we dichterbij komen. Kortom, hou bij je plannen voor ogen waar het je echt om te doen is. Houd de droom levend en je komt met veel meer middelen veel verder.

Deel deze pagina met je netwerk:

Bestel hier direct het magazine ‘Schrift voor Schitterende Scholen’

Magazine

Gratis E-book “Minder hard werken, meer resultaat”:

Vul hieronder je gegevens in en je ontvangt per omgaande het e-book "Minder hard werken, meer resultaat. Het effect van waarderende functioneringsgesprekken in het onderwijs". Tevens ontvang je nadat je het complete waardevolle e-book hebt ontvangen gratis tips via het e-zine "Schrift voor schitterende scholen".

Ja! Ik wil graag Waarderende functioneringsgesprekken met leerkrachten in mijn school. En ontvang graag mijn exemplaar
van het e-book.
dit veld niet invullen s.v.p.

Agenda

START DATAProgramma Waarderend Leiderschap in het Onderwijs

* 14 januari 2021 Locatie: Kontakt der Kontinenten in Soesterberg

WEBINAR:

* Vraag nu de opname op van de webinar: “Versterk vertrouwen en leerprocessen met waarderende digitale klassenbezoeken en functioneringsgesprekken”

WORKSHOPS:

* 3 februari 2021: “Minder hard werken, meer resultaat: het effect van Waarderend Leiderschap op werkdruk” om 14:00 uur in onze eigen online meeting room.

* 10 maart 2021: “Waarderend Leiderschap: sneller leren door stil te staan” om 9:30 uur in onze eigen online meeting room.